Woon- en vestigingsplaats- onderzoeken

Belastingplichtigen die (tijdelijk) emigreren, wonen in of werken vanuit het buitenland, kunnen te maken krijgen met een onderzoek naar de fiscale woon- of vestigingsplaats. In dit soort onderzoeken wordt beoordeeld of een persoon of een onderneming vanuit fiscaal perspectief (nog steeds) in Nederland woont of is gevestigd. Deze vaststelling is namelijk van belang voor de wijze waarop belasting wordt geheven.

Heffingsbeginselen

In Nederland wordt belasting geheven op basis van het woonland- en bronlandbeginsel. Personen die in Nederland wonen en bedrijven die hier zijn gevestigd, kwalificeren als binnenlandsbelastingplichtigen (woonlandbeginsel). Personen en bedrijven die in het buitenland wonen of gevestigd zijn en inkomsten genieten met een Nederlandse bron, kwalificeren als buitenlandsbelastingplichtigen (bronlandbeginsel).

Het onderscheid is van groot belang: bij wonen of vestiging in het buitenland, is men ‘slechts’ belastingplichtig indien en voor zover inkomen wordt genoten uit een Nederlandse bron. Zonder inkomen uit Nederlandse bron bestaat vanzelfsprekend géén belastingplicht.

Binnenlandsbelastingplichtigen betalen belasting over hun wereldinkomen of -winst. Dit betekent dat al het inkomen en alle winsten waar dan ook behaald – in beginsel – in Nederland worden belast. Als een ander land de belastingplichtige als inwoner van die staat beschouwt en ook heft over het wereldinkomen (of -winst) dan ontstaat een situatie van potentiële dubbele belastingheffing.

Voorkoming dubbele belasting

Ter voorkoming van dubbele belastingheffing heeft Nederland als handelsstraat met vele landen een verdrag gesloten waarin afspraken zijn gemaakt over de toewijzing van het heffingsrecht. In deze verdragen wordt ook geregeld waar iemand woont of waar een onderneming is gevestigd als beide landen de belastingplichtige op basis van hun nationale recht als inwoner beschouwen.

Doel woon- en vestigingsplaatsonderzoeken

Omdat belastingheffing van belang is voor het vullen van de schatkist, onderzoekt de Nederlandse fiscus of de papieren vormgeving (inclusief hetgeen in de aangifte staat) overeenkomt met de fiscaal-juridische ‘werkelijkheid’. De fiscus beoordeelt of er voldoende elementen zijn op basis waarvan kan worden gesteld dat een persoon of onderneming, ondanks enige binding met een ander land, toch als binnenlandsbelastingplichtige moet worden aangemerkt. Op deze wijze wordt beoordeeld in hoeverre Nederland het recht heeft om te heffen en of mogelijk sprake is van belastingontwijking of -ontduiking.

Toetsingskader

In welk land iemand woont of waar een onderneming is gevestigd wordt “naar de omstandigheden beoordeeld”. Dit is een erg ruime en weinig concrete toets waarin alle feiten en omstandigheden die duiden op binding met Nederland in aanmerking worden genomen. De weging van deze factoren is mensenwerk en leidt vaak tot discussie met de inspecteur van de Belastingdienst.